STEFAN NEMANJA
Prepodobni Simeon Mirotočivi - Stefan Nemanja.
Rodonačelnik i veliki vladalac srpskog naroda, ujedinitelj srpskih zemalja, tvorac nezavisne srpske države, branitelj Pravoslavlja, istrebitelj jeresi-naročito bogumilske. Najpre bio kršten u latinskoj crkvi, no docnije oslobodi se od te crkve i postane član crkve pravoslavne. Najpre zavisio u državnom pogledu od Grka, no docnije oslobodio se te zavisnosti i postao potpuno samostalan. Veliki župan postao je 1169., a osamostalio je
srpsku državu 1180.godine. Kada je utvrdio državu, i veru pravoslavnu u državi, tada, po primeru svoga sina Save, primi monaški čin u manastiru Studenici 1195. godine i dobije ime Simeon. žena njegova Ana takođe primi monaški čin, dobije ime Anastasija i povuče se u ženski manastir.
Njegova žena, Ana, bila je ćerka grčkog cara Romana IV. Posle dve godine inočestva u Studenici Simeon ode u Svetu Goru. Tu se nastani najpre u manastiru Vatopedu, zajedno sa Savom. Otac i sin provodili su dane i noći u molitvi. Tu su sagradili šest paraklisa: Spasitelju, Besrebrenicima, svetom Georgiju, svetom Teodoru, Preteči i svetom Nikolaju. Kupe ruševine Hilandara i sagrade divan manastir, u kome Simeon poživi samo osam meseci pa skonča. Kad je bio na izdisaju, Sava ga, po njegovoj želji, položi na prostu rogozinu. Sa očima upravljenim u ikonu Bogomatere i Spasitelja blaženi starac izusti ove reči: "Vsjakoje dihanije da hvalit Gospoda!" I preseli se ka Gospodu 13. februara 1200. godine
STEFAN PRVOVENCANI
Srednji sin Stefana Nemanje, u narodu poznat kao Sveti Kralj, jedna je od krasnih slava Srba, a po njemu se i sedmica u kojoj se on slavi naziva kraljeva nedelja. Veliki župan (1196.-1217.) i kralj (1217.-1228.). Po njegovom dolasku na vlast izbija IV krstaški rat. Srušeno je Vizantijsko i stvoreno Latinsko carstvo. Srbija je napadnuta od Ugarske, Bugarske i vojske Latinskog carstva. Uz snažan otpor celokupnog naroda protiv zavojevača i u savezu sa Mletačkom Republikom Stefan Prvovenčani spašava raskomadanu Srbiju. Da bi ga tako snažnog i otpornog pridobio na svoju stranu papa mu šalje svoju kraljevsku krunu,
posle čega je Stevan proglašen za kralja Srbije, Duklje, Travunije, Dalmacije i Huma.Sa njim počinje kraljevska glava Nemanjića.Krunisan za kralja u svojoj zadužbini u Žiči od svoga brata i duhovnog oca svetog Save. Izgradio je manastir Žiču kao buduću razglednicu Episkopije Srpske pravoslavne crkve. Pobožan hrišćanin, mudar i miroljubiv vladalac, Stefan je sa svetim Savom uzdigao Pravoslavlje do velikog torčestva u narodu svome. Po njegovoj želji sveti Sava zamonašio ga pred smrt i dao mu ime Simon. Upokojio se u Gospodu 24. septembra 1224. godine. njegove čudotvorne mošti počivaju u manastiru Studenici.


KRALJ RADOSLAV
Radoslav (1223.-1233.)
je došao na presto posle svog oca Stevana Prvovenčanog. Ženjen je ćerkom cara Todora Anđela, najmlađeg tada vladara na Balkanu. Radoslav je oslanjajući se na iskustvo svoga strica Save, koji ga je svestrano pomagao, imao uslove za dugu vladavinu, ali pošto je bio slab i popustljiv, ubrzo je izgubio presto i u to vreme kada su njegovog tasta pobedili Bugari (1230. godine). Pošto je tast izgubio presto i radoslav se posle toga bez njegove podrške nije mogao dugo održati. Na presto je došao njegov mlađi brat Vladislav.


Sveti Knez Vladislav(1234.-1243.)
Sin kralja Stefana, došao je na presto posle pada sa preatola njegovog starijeg brata Radoslava koga je srpska vlast smenila jer se isuviše vezao za vizantijski dvor, i to ne samo svojom ženidbom sa njihovom princezom Anom, već i prevelikim vezivanjem za njihovu crkvu. Kralj Vladislav se oženio bugarskom princezom Beloslavom i nastojao da Srbiju i Bugarsku više zbliži i poveže, ali u to vreme (1241. godine) dolazi do
najezde Mongola koji su opustošili Srbiju. To je dovelo do smene kralja Vladislava. Kralj Vladislav je za vreme svoje kratke vladavine suzbijao bogumilsku jeres, sprečio upad hercega Hrvatske Kolomana, očuvavši granicu pravoslavlja na reci Cetini. Na presto dolazi njegov mlađi brat Uroš. Sagradio manastir Mileševa, gde je iz Trnova preneo mošti Svetog Save. Odlikovao se izuzetnim milosrđem prema siromašnima. Na novcu njegovog doba stajao je natpis: "Sluga Božji Vladislav".
ralj Uroš I Nemanjić (1243.-1276.)
Bio je uspešniji na tronu od svoje braće. Kralj Uroš I imao je veoma dobre odnose sa svojim susednim državama, a oženio se iz kraljevske porodice sa Sicilije. Proširio je Srbiju prema zapadu, ekonomski je ojačao i sprečio separatizam oblasti sporednih delova dinastije. .
Zbog toga dolazi u sukob sa svojim starijim sinom Dragutinom koji je pomognut vojskom svojega tasta - ugarskog kralja - napao oca, vojnički ga je pobedio i preuzeo presto 1276. godine. Kralj Uroš je graditelj Sopoćana, postao je monah Simeon. Uroš je umro naredne, 1277. godine. Sahranjen je u manastiru Mileševo
Kralj Dragutin (1276.-1282.)
Preuzeo je presto od oca Uroša, ali samo posle nekoliko godina vladanja presto je ustupio svome mlađem bratu Milutinu. Dragutin kao ugarski zet povukao se u severne oblasti, praveći sebi novo kraljevstvo na prostoru zapadne Srbije, istočne Bosne i Srema, gde je vladao sve do 1316. godine. Na prostoru svoga kraljevstva podigao je mnoge crkve, a ojačao je i Beograd kao privredni i kulturni centar toga vremena. Kada je njegov brat Milutin, kralj Srbije, uspostavio dobre odnose sa Vizantijom Dragutin je udario vojskom na Srbiju, ali je bio potučen od vojske kralja Milutina 1313. godine. Posle ove avanture vlastela njegove države ga je ubrzo smenila i na presto dovela njegovog sina Vladislava II
Dragutin je bio na srpskom prestolu relativno kratko vreme. Mnogo je pomagao crkvu i živeo strogo, gotovo isposnički. Pored ostalih (Tronoša kod Loznice, Ćelija kod Valjeva, Rača na Drini, Paprača kod Zvornika, Tavna kod Tuzle, Liplje kod Banja Luke i dr.), podigao je i crkvu sv. Ahilija u Arilju i tu je sačuvan njegov portret iz 1296. godine. Pre smrti Dragutin se zamonašio i dobio ime Teoksit. Njegov omiljeni duhovnik bio je starac Galaktion sa Jordana. Ostatak života proveo je živeći isposnički i čineći mnoga dobra dela. Brinuo je čistoti vere i mnoge neverne obratio u hrišćanstvo. Po svojoj želji sahranjen je u manastiru Đurđevi Stupovi.
Sveti kralj Milutin(1282.-1321.).
Sin Uroša I i kraljice Jelene, i brat Dragutinov. Nastojao je da Srbiji omogući miran razvoj održavajući dobre odnose sa susedima. Ubrzo se oženio ugarskom princezom, pa je svojem kraljevstvu onezbedio severnu granicu i spokojno prisajedinjavanje zapadnih delovakojima je nekada upravljao njegov brat Dragutin, praveći Srbiju mnogo većom i jačom.Zavetovao se na saboru pred vlastelom i crkvenim velikodostojnicima da će svake godine dok traje njegova vladavina sagrađivati jedan manastir. I tako je i bilo. Mnogo ratovao braneći veru svoju i narod svoj. Ratovao je protiv Mihaila Paleologa zato
što je ovaj bio primio uniju i prisiljavao sve narode balkanske i monahe atonske - da i oni priznaju papu. Ratovao protiv Tišmana, cara bugarskog i Nogaja, cara tatarskog, da bi zemlje svoje odbranio. Svi ratovi njegovi bili su uspešni, jer se neprestano Bogu molio i u Boga uzdao. Sazidao preko četrdeset crkava. Osim onih u svojoj zemlji, kao: Treskavac, Gračanica, Sveti đorđe u Nagoriču, Sveta Bogorodica u Skoplju, Banjska itd., on je zidao crkve i van svoje zemlje, u Solunu, Sofiji, Carigradu, Jerusalimu, u Svetoj Gori. Upokojio se u Gospodu 19. oktobra 1320. godine. Telo njegovo pokazalo se uskoro čudotvornim. Kao takvo ono i danas počiva u Sofiji u crkvi Svetoga kralja.


KRALJ STEFAN DECANSKI
Sin kralja Milutina i otac cara Dušana, najtragičnija je ličnost u vladalačkoj lozi Nemanjića.. Vladao je od 1321. do 1331. godine. Još za života svoga oca kralja Milutina dobio je na upravljanje zetsku oblast, ali je uskoro skovao taveru da skine oca sa prestola, pa je u tome osujećen. Proteran je u Vizantiju sa porodicom među kojom je i njegov sin, kasnije car Dušan. Po naređenju neobaveštenog oca, bio oslepljen, a po naređenju lakomislenog sina bio u starosti udavljen ( u Zvečanu 1336. godine). Pri oslepljenju javio mu se sveti Nikola u hramu na Ovčem polju, i pokazao mu njegove oči rekavši: "Stefane, ne boj se, evo tvojih očiju na mome dlanu, u svoje vreme ja ću ti ih vratiti". Pet godina proveo u Carigradu kao zatočenik u manastiru Svedržitelja (Pantokratora). Stefan Dečanski proširio je državu na jug, prema Vizantiji, a kada su se Vizantijci udružili sa Bugarima, potukao je Bugare na Velbuždu, zahvaljujući veštini i hrabrošću svoga sina Dušana, koji je već bio proglašen za kraljevića. Svojom mudrošću i podvigom, krotkošću i blagočešćem, trpeljivošću i blagodušnošću prevashodio je Stefan ne samo sve monahe u manastiru nego i sav Carigrad. Kada se navrši 5 godina, javi mu se opet sveti Nikola i reče mu: "Došao sam da ispunim svoje obećanje". I oseni slepog kralja krsnim znamenjem, i kralj progleda. Iz blagodarnosti Bogu sagradio hram Dečanski, jedno od retko divnih dela vizantijske umetnosti i jedan od najznamenitijih spomenika negdašnjeg srpskog blagočešća. Sveti kralj Stefan sa svetim Savom i svetim knezom Lazarom čini jednu prekrasnu trijadu od svetosti, blagorodstva i samopožrtvovanja, koje je narod srpski dao. Kao mučenik proživeo svoj zemni vek, i kao mučenik skončao 1336. godine primivši venac besmrtne slave od Svedržitelja, kome je verno poslužio
CAR DUSAN
Vladavina Stevana Dušana počinje 1331.godine i kao kralj on vlada do 1345. godine. Od 1346. godine on vlada kao car - najveći vojnopolitički uspon Nemanjićke države. Srbija izrasta u vodeću silu na Balkanu. U Skoplje je 16. aprila 1346. godine, Stevan Dušan svečano krunisan za "CARA SRBA I
GRKA" uz prisustvo bugarskog i srpskog patrijarha i predstavnike svetogorskih manastira. Državni sabor je na Spasovdan, 29. maja 1349. godine usvojio "DUŠANOV ZAKONIK" koji je dopunjen, takođe, na Spasovdan, 1354. godine. Vladari iz loze Nemanjića su po pravilu umirali u monaškom zvanju i proglašavani su za svece, car Dušan je u ovom pogledu izuzetak.


CAR UROS
Uroš je veoma mlad i neiskusan sa osamnaest godina nasledio presto u velikoj državi bez unutrašnjeg jedinstva i čvršće povezanosti. Dušanov polubrat Simeon samovlasno se proglasio novim carem, pa je sabor u Skoplju 1357. godine za srpskog cara proglasio Uroša, a Simeon se odcepio od Epira i Tesalije napravio sebi drugu državu. To su počeli činiti i drugi velmoži, tako da je centralna vlast naglo oslabila. Nestalo je jezgro oko kojeg bi se pojedini krajevi čvrsto okpili i povezali u celinu, pa su kao mali delovi postali turski plen.Sin cara Dušana, poslednji potomak dinastije Nemanjića. Carovao u teško vreme raspada carstva srpskog. U Bici na Marici 1371. godineučestvovali su samo dva brata Mrnjavčevića, gde su ih Turci potukli, posle čega godinama skoro i nije bilo većih bitaka sa Turcima sve do Kosovske Bitke 1389. godine u kojoj nisu
učestvovale sve srpske oblasti. Krotak, pobožan i blag, on nije hteo silom potčinjavati neobuzdane velikaše, među kojima je najneobuzdaniji bio Vukašin, koji dobrome caru glave dođe. Mučenički postrada dobri Uroš 2. decembra 1367. godine u trideset prvoj svojoj godini. Smrću cara Uroša 1371. godine ugasila se vladavina loze Nemanjića i otpočela agonija srpske države i naroda, vekovima sa raznih strana gaženog, ali nikad satrvenog zahvaljujući baš duhovnoj snazi i nasleđu koje mu je ostavila epoha Nemanjića. Od ljudi ubijen, on bi od Boga proslavljen. Njegove čudotvorne mošti počivale su u manastiru Jasku u Fruškoj gori, odakle su za vreme Drugog svetskog rata (1942. godine) prenete u Beograd i položene u Sabornu crkvu pored tela kneza Lazara i despota Stefana [tiljanoviša. Za vreme ovoga dobrog cara sazidan je manastir Sveti Naum na Ohridskom jezeru; sazida ga Urošev velikaš Grgur.